KÜÇÜK MODÜLER REAKTÖRLER (SMR)Dünya’daki ve Türkiye’deki Gelişmelerin Özeti (2025)

Not: Bu yazımız NEA raporundan ve diğer kaynaklardan özetlenmiş olup YZ ile de bir dizi
yazışmalar sonucu hazırlanmıştır.

Bu yazıda, Nükleer Enerji Ajansının (NEA) raporunda verilen 127 projeden öne çıkan 7
SMR reaktörüyle ilgili farklılıklar, yakıt türleri, uygulama alanları özetlenmektedir.
Ayrıca pek bilinmeyen, Türkiye’deki ThorAtom Toryum Ergimiş Tuz SMR projesinin ayrıntıları da
yazımızda yer almaktadır.

NEA Raporunda 2025 verilerine göre 12 ülkede 127 SMR projesi yürütülüyor. Bunların
gelişmeleri aşağıdaki çizelgede gösterilmektedir. Görüldüğü üzere 7 SMR yapım halinde
çalışmaktadır.

Seçilen 7 SMR’in Özellikleri ve 2025 Başındaki Durumları

Bu tablo OECD-NEA SMR Dashboard (III. Baskı, 2025) ve güncel haber kaynaklarına dayanarak
hazırlanmıştır. Seçilen 7 tasarım, teknolojik çeşitliliği ve farklı gelişme aşamalarını yansıtmaktadır.
Her reaktör için tip, güç, yakıt ve mevcut durum özetlenmiştir.

Temel Farklılıklar

1. Teknoloji: PWR, BWR, HTGR ve yüzer reaktörler gibi farklı fisyon yöntemleri kullanılıyor.
2. Güç Çıktısı: 32 MWe (CAREM) ile 300 MWe (BWRX-300) arasında değişiyor.
3. Yakıt: Çoğunlukla LEU, ancak HTR-PM TRISO gibi ileri yakıtlar kullanıyor.
4. Uygulama: Elektrik üretimi, endüstriyel ısı, denizcilik ve mobil çözümler gibi farklı alanlara
   odaklanıyor.
   Bu çeşitlilik, SMR’lerin enerji piyasasında esneklik ve uyarlanabilirlik sağladığını gösteriyor.

Şekil 2 : NuScale SMR tasarımı

Şekilde Ne Görülüyor?

• Reaktör Çekirdeği (Core / Reactor Vessel): Şekilde aşağıda merkezde konumlanmış, içinde
  grafit moderatör ve ergimiş tuz yakıtın dolaştığı bölge. Bu tuz karışımı genellikle LiF-BeF₂-
  ThF₄-UF₄ oranında kombine edilmiş yakıt tuzudur. ( ResearchGate.)
• Birincil Yakıt Devresi: Reaktörde ısınan ergimiş tuz, birincil devre üzerinde ilerleyerek ısıyı
  aktarım sistemlerine taşır. Bu sistemde borular, pompa ve ısı değiştirici gibi bileşenler yer alır.
  WikipediaResearchGate.
• Isı Değiştirici (Heat Exchanger, HX): Sıcak ergimiş tuzun ısısını ikincil devreye aktardığı
  bölge. Ardından türbinlere yönlendirilen buhar üretilir. ( WikipediaResearchGate. )
• Reaktör Çekirdeği ve Acil Çekirdek Soğutma Sistemi bileşenleri belirgin şekilde
  etiketlenmiş.
• NuScale SMR tasarımı, reaktör modülünü bir bütün olarak kapsayan entegre bir yapı sergiler.
• Su bazlı soğutma ve buhar üretimi sistemi, görselde net bir şekilde yer alır.
  Bu tasarım, NuScale’in reaktör modülünün iç yapısını ve pasif güvenlik sistemlerini görsel
  olarak ifade edebilmesi açısından önemli bir referans sunar. ( Wikipedia )
• Reaktör Çekirdeği ve Acil Çekirdek Soğutma Sistemi bileşenleri belirgin şekilde
  etiketlenmiş.
• NuScale SMR tasarımı, reaktör modülünü bir bütün olarak kapsayan entegre bir yapı sergiler.
• Su bazlı soğutma ve buhar üretimi sistemi, görselde net bir şekilde yer alır.
  Bu tasarım, NuScale’in reaktör modülünün iç yapısını ve pasif güvenlik sistemlerini görsel
  olarak ifade edebilmesi açısından önemli bir referans sunar. ( Wikipedia )

Şekil 3: FUJİ Ergimiş Tuz Reaktörü’nün (MSR) kesit çizelgesi (ResearchGate).

• Reaktör Çekirdeği (Core / Reactor Vessel): Şekilde merkezde konumlanmış, içinde grafit moderatör ve ergimiş tuz yakıtın dolaştığı bölge. Bu tuz karışımı genellikle LiF-BeF₂-ThF₄- UF₄ oranında kombine edilmiş yakıt tuzudur. ResearchGate.
• Birincil Yakıt Devresi: Reaktörde ısınan ergimiş tuz, birincil devre üzerinde ilerleyerek ısı
  enerjisini aktarım sistemlerine taşır. Bu sistemde borular, pompa ve ısı değiştirici gibi
  bileşenler yer alır WikipediaResearchGate.
• Isı Değiştirici (Heat Exchanger, HX): Sıcak ergimiş tuzun ısı enerjisini ikincil devreye
  aktardığı bölge. Ardından türbinlere yönlendirilen buhar üretilir WikipediaResearchGate.

Türkiye İçin Uygun SMR Seçenekleri: Bir analiz – Yukarıdaki Tablo’nun Türkiye İçin
Değerlendirilmesi (YZ)

Türkiye ThorAtom Toryum Ergimiş Tuz SMR Projesi – 2025

ThorAtom projesi, Türkiye’nin ilk özel sektör girişimi olarak FİGES Grubu bünyesinde kurulan
ThorAtom Nükleer Teknolojiler A.Ş. tarafından yürütülen bir tasarımdır. Projenin temel amacı, 2030
yılına kadar toryum yakıt çevrimli Ergimiş Tuz Reaktörü (ETR) geliştirilmesi, üretilmesi ve
ticarileştirilmesidir. Bu reaktörler, dördüncü nesil (Gen IV) nükleer teknolojiler arasında yer alır ve
çevre dostu, güvenli, karbon salımı düşük bir enerji üretim yöntemi sunmayı hedefler.

ThorAtom Projesinin Özellikleri ve Hedefleri:

1. Toryum Kullanımı: Türkiye’nin yaklaşık bir milyon tonluk toryum rezervlerinden faydalanarak
   enerji üretiminde dışa bağımlılığı azaltmayı amaçlar. Toryum, uranyuma ek olarak nükleer yakıt
   olarak kullanılabilir ve Türkiye’nin bu alandaki potansiyelini değerlendirmek için önemli bir
   kaynaktır.
2. Ergimiş Tuz Reaktörü (ETR): Bu reaktörler, 700-800°C’de ergimiş toryum tuzları ile çalışır ve
   yüksek düzeyde pasif güvenliğe sahiptir. Düşük basınçta (1 bar) çalışması ve insan müdahalesi
   gerektirmeyen tasarımı sayesinde kaza riski neredeyse sıfırdır. Ayrıca, geleneksel reaktörlere göre 300
   kat daha az nükleer atık üretir ve bu atıkları da yakıt olarak kullanabilir.
3. Çevre Dostu Enerji: İklim kriziyle mücadelede etkili bir çözüm olarak, karbon ayak izi neredeyse
   sıfır olan bir enerji üretim yöntemi sunar. Elektrik üretim maliyetinin kWh başına 2-4 cent (USD)
   olması beklenmektedir.
4. Çok Yönlü Uygulamalar: ETR teknolojisi, elektrik ve ısı üretiminin yanı sıra yeşil hidrojen, yeşil
   amonyak üretimi, deniz suyundan tatlı su elde edilmesi, seracılık ve yüzer platformlarda itici güç gibi
   farklı alanlarda kullanılabilir.
5. Enerji Bağımsızlığı ve İhracat: Türkiye’nin enerji ithalatını azaltarak enerji güvenliğini artırmayı
   ve nükleer teknoloji alanında ihracatçı bir ülke konumuna gelmeyi hedefler. Özellikle Afrika’daki
   dost ülkelere yönelik ihracat potansiyeli vurgulanmaktadır.
6. Yerli Teknoloji ve Ar-Ge: FİGES’in 2016’dan bu yana sürdürdüğü Ar-Ge çalışmaları,
   TÜBİTAK, TENMAK ve üniversitelerle iş birliğiyle yürütülmektedir. Proje, Türkiye’yi nükleer
   teknoloji üreten bir ülke konumuna taşımayı amaçlar.
   Projenin Gelişim Süreci:

• Başlangıç: FİGES, 2016 yılında nükleer teknoloji alanında çalışmalara başlamış ve 2017’de Horizon 2020-EURATOM destekli SAMOFAR projesinde yer alarak ısı değiştiricisi tasarımı gibi önemli katkılar sağlamıştır.
• ThorAtom Kuruluşu: 2023’te ThorAtom Nükleer Teknolojiler AŞ kurulmuş ve proje, 5. Nükleer
  Santraller Fuarı ve Zirvesi’nde (NPPES) tanıtılmıştır.
• Hedef: 2030 yılına kadar toryumla çalışan milli bir reaktörün tasarımı, üretimi ve
  ticarileştirilmesi.

Önemli Noktalar:

• Güvenlik: ETR’ler, düşük basınçta çalışma, genleşme kabı ve eriyen tuz tapası gibi özelliklerle
  nükleer kazaları önler.
• Maliyet ve Verimlilik: Düşük kurulum ve bakım maliyetleriyle ekonomik bir enerji çözümü
  sunar.
• Milli Teknoloji: Türkiye’nin toryum rezervlerini değerlendirerek nükleer teknolojide dışa
  bağımlılığı azaltmayı ve yerli teknoloji geliştirmeyi hedefler.
  ThorAtom projesi, Türkiye’nin enerji bağımsızlığına katkı sağlamanın yanı sıra, küresel iklim krizine
  karşı sürdürülebilir ve yenilikçi bir çözüm sunmayı amaçlayan stratejik bir girişimdir.